Abstrak
Artikel ini membincangkan isu penyajian arak dalam jamuan antarabangsa dari sudut etika antarabangsa, prinsip Islam dan konteks Malaysia sebagai negara majoriti Muslim yang menjadikan Islam sebagai agama rasmi Persekutuan. Hujah utama artikel ini ialah bahawa penyajian arak bukanlah amalan etika antarabangsa yang sejagat, sebaliknya bercanggah dengan prinsip kepekaan budaya, moral dan kemanusiaan sejagat. Kajian ini juga menegaskan bahawa dalam konteks Malaysia, tindakan tersebut bukan sahaja bertentangan dengan Perkara 3(1) Perlembagaan Persekutuan, tetapi juga mencabar identiti nasional yang berasaskan nilai Islam. Dengan menggunakan pendekatan analisis normatif dan rujukan daripada sumber antarabangsa seperti Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) dan Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO), artikel ini menegaskan bahawa penolakan terhadap arak dalam majlis rasmi mencerminkan etika sejati yang menghormati perbezaan budaya dan menjaga kemaslahatan manusia sejagat.
Kata kunci: Etika antarabangsa, arak, diplomasi, Islam, Malaysia, sensitiviti budaya
1. Pengenalan
Etika antarabangsa merujuk kepada prinsip moral dan nilai sejagat yang menjadi panduan kepada tingkah laku negara dalam hubungan antarabangsa. Dalam konteks diplomatik, etika memainkan peranan penting bagi memastikan interaksi antara negara berlaku dengan penuh hormat dan profesionalisme. Salah satu isu yang sering mencetuskan perbahasan ialah penyajian arak dalam jamuan antarabangsa. Sesetengah pihak menganggap ia sebagai simbol hospitaliti atau norma sosial Barat, namun dari sudut etika sejagat dan sensitiviti budaya, amalan ini boleh dianggap tidak sesuai dan bertentangan dengan nilai kemanusiaan serta agama.
Malaysia sebagai sebuah negara majoriti Muslim dan menjadikan Islam agama rasmi Persekutuan (Perkara 3(1) Perlembagaan Persekutuan) mempunyai tanggungjawab moral dan undang-undang untuk memastikan setiap acara rasmi mematuhi prinsip Islam dan nilai kesopanan sejagat. Maka, perbahasan mengenai penyajian arak bukan sekadar soal protokol, tetapi juga mencerminkan jati diri negara dan etika diplomatiknya.
2. Etika Antarabangsa dan Kepekaan Budaya
Etika antarabangsa menuntut agar semua negara menghormati kepelbagaian budaya, agama dan nilai moral. Menurut Brown (2019), etika global dalam hubungan antarabangsa mesti berpaksikan toleransi, empati dan keadilan budaya. Dalam dunia yang pelbagai, tidak ada satu budaya yang boleh mendominasi norma etika sejagat. Oleh itu, penyajian arak dalam jamuan antarabangsa boleh dianggap sebagai pelanggaran terhadap prinsip “respect for diversity” yang menjadi asas kepada etika diplomasi moden (United Nations, 2021).
Dalam amalan protokol antarabangsa, penyediaan makanan dan minuman hendaklah mengambil kira sensitiviti tetamu. Negara yang menghormati prinsip diplomatik sejagat biasanya akan menyediakan alternatif seperti minuman tidak beralkohol, jus atau minuman herba. Langkah ini menggambarkan inclusivity dan neutrality, dua nilai penting dalam hubungan antarabangsa moden.
3. Perspektif Islam terhadap Arak dan Implikasi Sosialnya
Dalam Islam, arak diharamkan kerana ia membawa kemudaratan terhadap akal, moral dan kesihatan. Firman Allah SWT:
“Wahai orang-orang yang beriman! Sesungguhnya arak, judi, pemujaan berhala dan undi nasib adalah najis daripada perbuatan syaitan. Maka jauhilah ia agar kamu beroleh kejayaan.” (Surah al-Mā’idah, 5:90)
Larangan ini berasaskan prinsip maqasid al-syariah (yakni objektif utama syarak), iaitu menjaga akal (hifz al-‘aql) dan nyawa (hifz al-nafs). Penolakan terhadap arak bukan hanya bersifat keagamaan, tetapi juga rasional dan saintifik kerana syariat Islam itu sendiri dibina atas rasional yang dibuktikan secara saintifik. Laporan World Health Organization bagi data tahun 2019 menunjukkan bahawa penggunaan alkohol menyebabkan 2.6 juta kematian setiap tahun dan menjadi punca kepada lebih 200 penyakit termasuk sirosis hati, kanser serta gangguan mental. Sementara itu, United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC, 2022) mengaitkan alkohol dengan peningkatan kadar keganasan domestik, jenayah dan kemalangan jalan raya.
Pandangan Islam yang mengharamkan arak selaras dengan dasar kesihatan global dan prinsip kemanusiaan sejagat yang menolak kemudaratan (dharar). Maka, larangan ini bukanlah bentuk konservatisme agama, tetapi satu pendekatan holistik terhadap kesejahteraan manusia.
4. Konteks Malaysia: Islam sebagai Agama Persekutuan dan Etika Penganjuran
Sebagai sebuah negara majoriti Muslim, Malaysia berpegang pada asas bahawa Islam ialah agama Persekutuan (Malaysia, 1957). Prinsip ini memberikan kerangka moral dan simbolik terhadap semua urusan rasmi kerajaan termasuk penganjuran majlis antarabangsa. Penyajian arak dalam konteks ini bukan sahaja bertentangan dengan prinsip Islam, tetapi juga dengan aspirasi nasional yang menekankan kesopanan, kesusilaan dan keharmonian sosial.
Menurut Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM, 2020), setiap acara rasmi kerajaan hendaklah menggambarkan nilai Islam dan menghormati sensitiviti masyarakat majmuk. Dalam konteks diplomatik, pendekatan ini tidak menafikan kehadiran tetamu bukan Islam, tetapi menzahirkan pendirian beretika yang menghormati semua pihak tanpa menyinggung mana-mana agama. Ini selaras dengan konsep “cultural diplomacy” yang diangkat oleh Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (United Nations, 2021), iaitu mempromosikan hubungan antarabangsa melalui pertukaran nilai budaya dan identiti positif.
Tambahan pula, Malaysia sebagai ahli Pertubuhan Kerjasama Islam (OIC) perlu menunjukkan kepimpinan moral dalam urusan antarabangsa yang selaras dengan prinsip Islam dan keadilan sejagat. Tindakan menolak penyajian arak dalam majlis rasmi tidak bermaksud menolak etika antarabangsa, tetapi memperkukuh etika diplomasi berasaskan nilai Islam dan kemanusiaan sejagat.
5. Etika Diplomatik dan Nilai Kemanusiaan Sejagat
Etika diplomasi global masa kini menekankan inclusivity, mutual respect dan neutrality. Negara yang matang diplomatik tidak akan menyinggung kepercayaan mana-mana pihak. Menurut Brown (2019), diplomasi beretika ialah seni menghormati perbezaan tanpa kehilangan prinsip sendiri. Oleh itu, keputusan untuk tidak menyajikan arak dalam majlis rasmi mencerminkan integriti moral, kematangan diplomatik dan penghormatan terhadap nilai kemanusiaan.
Negara-negara maju juga semakin sedar tentang kesan negatif alkohol terhadap imej dan kesihatan masyarakat. Banyak organisasi antarabangsa kini mengamalkan dasar “alcohol-free events” sebagai tanda sokongan terhadap kesihatan awam dan etika profesional. Maka, Malaysia boleh menjadi model negara yang menggabungkan nilai Islam, etika sejagat dan profesionalisme diplomatik secara seimbang.
6. Kesimpulan
Kesimpulannya, penyajian arak dalam jamuan antarabangsa bukanlah amalan etika antarabangsa yang sahih. Ia bertentangan dengan prinsip kepekaan budaya, nilai kemanusiaan sejagat dan ajaran Islam. Dalam konteks Malaysia, sebagai negara Islam yang berdaulat, tindakan menjauhi arak dalam acara rasmi adalah lambang ketinggian akhlak, keutuhan prinsip dan kepekaan diplomatik. Amalan ini bukan tanda kejumudan, tetapi simbol kematangan moral serta penghormatan terhadap kepelbagaian budaya dunia. Oleh itu, etika antarabangsa yang sebenar ialah etika yang menghormati manusia dan nilai mereka — bukan etika yang menormalisasi perbuatan yang memudaratkan dan menyinggung sensitiviti agama.
Rujukan
- Brown, C. (2019). International Ethics: A Critical Introduction. Polity Press.
- Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM). (2020). Garis Panduan Penganjuran Acara dan Majlis Rasmi Menurut Perspektif Islam. Putrajaya: JAKIM.
- Malaysia. (1957). Perlembagaan Persekutuan. Kuala Lumpur: Percetakan Nasional Malaysia Berhad.
- United Nations. (2021). The Role of Cultural Diplomacy in Promoting International Understanding. New York: UN Publications.
- United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC). (2022). World Drug and Alcohol Report 2022. Vienna: UNODC.
- World Health Organization. (2024). Global status report on alcohol and health and treatment of substance use disorders . Geneva: WHO.
Ummu Abbas
18 Rabiul Awwal 1447H
10.10.2025
sayangIslam.com 
Tinggalkan komen